SKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 phát triển năng lực khi viết đoạn mở bài trong văn tả phong cảnh theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018

Nội dung text: SKKN Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 phát triển năng lực khi viết đoạn mở bài trong văn tả phong cảnh theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018

1. BẢN MÔ TẢ SÁNG KIẾN I. THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN 1.Tên sáng kiến: Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 phát triển năng lực khi viết đoạn mở bài trong văn tả phong cảnh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018. 2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Dạy học Viết trong môn Tiếng việt - lớp 5 3. Tác giả: - Họ và tên: Trương Thị Huệ - Sinh ngày: 01 tháng 5 năm 1974 - Chức vụ: Giáo viên - Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Thị Trấn Vĩnh Bảo - Điện thoại: 0949 828 387 4. Đơn vị áp dụng sáng kiến: - Tên đơn vị: Trường Tiểu học Thị Trấn Vĩnh Bảo - Địa chỉ: Khu Hòa Bình Thị Trấn Vĩnh Bảo - Điện thoại: 0313 884 412 II. MÔ TẢ GIẢI PHÁP ĐÃ BIẾT Chương trình GDPT 2018 đặt ra yêu cầu phát triển năng lực học sinh một cách toàn diện, trong đó kỹ năng viết được coi là nền tảng. Để đáp ứng mục tiêu này, việc đổi mới phương pháp dạy học viết là yêu cầu cấp thiết. Phương pháp dạy học mới không chỉ giúp học sinh phát triển tư duy độc lập, sáng tạo mà còn mà còn giúp các em nâng cao khả năng biểu đạt cá nhân và gắn kết với thực tế đời sống. Mặc dù trong các trường tiểu học đã chú trọng dạy viết văn cho học sinh, song phương pháp giảng dạy hiện nay vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Giáo viên thường áp dụng các phương pháp truyền thống, phụ thuộc nhiều vào khuôn mẫu và văn mẫu sẵn có, chưa thực sự khuyến khích sự sáng tạo và khả năng biểu đạt cá nhân của học sinh. Nội dung bài học thường thiếu tính thực tế, không gắn liền với trải nghiệm đời sống, dẫn đến sự nhàm chán và rập khuôn trong cách viết. Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc lập ý tưởng, phát triển nội dung và diễn đạt một cách mạch lạc. Dạy học sinh kĩ năng viết văn là một trong những yêu cầu khó đối với cả người dạy và người học. Một bài văn hoàn chỉnh có đầy đủ cả 3 phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài. "Mở bài" là phần đầu tiên gây cho người đọc ấn tượng ban đầu về bài viết, tạo ra âm hưởng chung cho toàn bài. Một bài văn, dù cho có hay đến đâu nhưng nếu phần "Mở bài" không hấp dẫn, không lôi cuốn sẽ dẫn đến sự mất tập trung ở người đọc. Vì vậy, cần phải có giải pháp để các em viết được những "Mở bài" hay, sáng tạo, sinh động, hồn nhiên mà lại có nét độc đáo riêng để lôi cuốn, tạo ấn tượng cho người đọc ngay từ lúc ban đầu. * Ưu điểm của giải pháp Năm học 2024- 2025 là năm cuối cùng lớp 5 tiếp cận chương trình GDPT 2018. Học sinh Trường Tiểu học Thị Trấn được học bộ sách " Kết nối tri thức với cuộc sống". Đây là bộ sách có nhiều ưu điểm. Nội dung kiến thức của sách đưa ra 1
2. phù hợp, hệ thống có tính dẫn dắt rất hiệu quả, phù hợp với tâm lí, trình độ nhận thức của học sinh. - Nội dung dạy học mỗi kiểu bài gồm một số tiết dạy lí thuyết về các nội dung: cấu tạo bài văn tả phong cảnh, quan sát, tìm ý và một số dạng bài thực hành, phân tích mẫu, quan sát, viết đoạn văn, viết bài, trả bài văn. - Chương trình, nội dung, phương pháp dạy văn tả phong cảnh được thiết kế có nhiều ưu điểm: + Nội dung các chủ đề được lựa chọn khá gần gũi, phù hợp với đối tượng học sinh. + Trình tự yêu cầu sau mỗi bài tập đưa ra có tính dẫn dắt, gợi mở, dễ hiểu, dễ làm. + Kiến thức được hình thành ở mỗi kiểu bài, đủ cho HS có thể viết được bài văn theo chủ đề có bố cục rõ ràng, trình tự tả logic. + Ngữ liệu dạy học phong phú. + Thời lượng dạy học mỗi kiểu bài tương đối hợp lí. - Các phương pháp dạy học đã và đang áp dụng góp phần cải tiến nội dung, phương pháp giảng dạy, phát huy được tích cực, chủ động của học sinh tham gia vào các hoạt động học tập. * Những tồn tại, bất cập Qua tìm hiểu thực tế bằng việc dự giờ thăm lớp, tôi thấy việc rèn luyện kỹ năng viết đoạn văn "Mở bài" trong văn tả phong cảnh cho học sinh lớp 5 còn nhiều hạn chế. Do ảnh hưởng của phương pháp giảng dạy truyền thống, giáo viên vẫn chủ yếu dạy theo phương pháp tập trung vào việc cung cấp kiến thức lý thuyết và dạy viết theo văn mẫu, chưa chú trọng đúng mức đến việc phát triển tư duy sáng tạo của học sinh. Giáo viên chưa quan tâm thường xuyên tới các bước cơ bản trước khi cho học sinh viết bài như: Tìm hiểu đề, quan sát, lập dàn ý,viết đoạn, dùng từ ngữ sinh động hay luyện nói trước khi viết bài cũng như sửa lỗi khi trả bài. Vì vậy đoạn văn "Mở bài" của học sinh diễn đạt lủng củng. Câu văn viết chưa có hình ảnh, chưa gợi tả, ít sự liên tưởng, thiếu thực tế. Câu văn viết sáo rỗng, thiếu sự chân thật, không sinh động. - Nhiều học sinh chưa xác định được trọng tâm của đề bài nên các em không biết viết bắt đầu từ đâu, viết như thế nào nên rơi vào lạc đề, xa đề. - Khi viết đoạn "Mở bài" nhiều học sinh gặp lúng túng khi phân biệt đâu là "Mở bài trực tiếp" đâu là "Mở bài gián tiếp". Vì vậy, đoạn "Mở bài" của các em chưa gây được ấn tượng cho người đọc. - Vốn từ của các em còn ít, còn nghèo nên chất lượng bài viết chưa cao, nội dung sơ sài, diễn đạt lủng củng, khô khan, thiếu tính sáng tạo Qua khảo sát đầu năm khi mới nhận lớp, tôi thấy kết quả như sau: Số học sinh chưa xác định Số học sinh viết Số học sinh biết viết Lớp Sĩ được trọng tâm của bài, được đoạn mở bài đoạn mở bài sáng tạo, 5A số giới thiệu lạc đề, xa đề. theo khuôn mẫu có cảm xúc 41 3 = 7,3% 35 = 85,4% 3 = 7,3% Từ những tồn tại, bất cập nêu trên, là một giáo viên trực tiếp tham gia giảng dạy lớp 5, tôi không khỏi băn khoăn: Phải làm gì? Làm như thế nào? để học sinh 2
3. hứng thú hơn khi học phân môn được coi là rất khó này. Cần phải có biện pháp nào để các em viết được những "Mở bài" hay, sáng tạo, sinh động, hồn nhiên mà lại có nét độc đáo riêng để lôi cuốn, tạo ấn tượng cho người đọc ngay từ lúc ban đầu. Xuất phát từ lí do trên, tôi xin đưa ra “Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 phát triển năng lực khi viết đoạn mở bài trong văn tả phong cảnh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018”. III. NỘI DUNG GIẢI PHÁP ĐỀ NGHỊ CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN III.1. Nội dung giải pháp đề nghị công nhận sáng kiến 1. Giải pháp 1: Rèn kĩ năng phân tích đề a, Mục tiêu: Giúp học sinh có kĩ năng phân tích đề, xác định được đúng đối tượng, phạm vi miêu tả tránh xa đề, lạc đề không đúng trọng tâm của đề bài. b, Cách làm: * Đối với giáo viên. - Xác định rõ nhiệm vụ trọng tâm của đoạn mở bài trong văn tả phong cảnh - Dự tính những khó khăn, những lỗi mà các em có thể mắc. - Giáo viên có thể có những câu hỏi gợi mở, dẫn dắt để học sinh tự làm hoặc giáo viên chỉ cần gợi ý với học sinh nào còn lúng túng để em đó thực hiện. VD: Viết: Tả ao hồ, sông suối ở quê hương em hoặc nơi em gia định em sinh sống (Sách kết nối tri thức/ trang 75) - Giáo viên có thể đặt các câu hỏi: + Đây là kiểu bài văn gì? Đối tượng miêu tả là gì? + Em chọn tả cảnh gì? Ở đâu? Vào thời gian nào? + Lí do em chọn cảnh vật để miêu tả là gì? - Lựa chọn, cách mở bài sao cho phù hợp, gây hứng thú, lôi cuốn sự chú ý cho người đọc. - Rèn cho học sinh có thói quen phân tích đề trước một bài văn. * Đối với học sinh. - Đọc kĩ yêu cầu của bài. - Xác định đúng đối tượng miêu tả, phạm vi miêu tả sau đó dùng bút gạch chân trong đề bài những từ ngữ mà mình cần phải chú ý. - Nêu được lí do chọn đối tượng miêu tả. 2. Giải pháp 2: Giúp học sinh biết nguyên tắc khi viết đoạn mở bài a. Mục tiêu: Giúp học sinh nắm được một mở bài hay và đúng cần nhiều yếu tố: ngắn gọn, đầy đủ, đôc đáo. b, Cách làm: Để thực hiện những yêu cầu trên, tôi thường cho học sinh phân tích các dạng mở bài mẫu. Ví dụ: Bài 11: Viết mở bài cho bài văn tả phong cảnh Đà Lạt (Sách kết nối tri thức/ trang 59) - GV đưa ra 2 cách mở bài: + Cách 1: Đà Lạt là thành phố ngàn hoa, nổi tiếng với hồ trong xanh và thông mơ màng. + Cách 2: Từ bắc vào Nam, từ đất liền tới biển đảo, nơi đâu trên đất nước ta cũng có cảnh đẹp thu hút khách du lịch, trong số đó phải kể đến Đà Lạt. Đó là 3
4. thành phố của ngàn hoa, thành phố của ngàn thông với rất nhiều hồ nước thơ mộng. - GV đặt câu hỏi: + So sánh hai cách mở bài trên? + Em thích cách mở bài nào hơn ? Vì sao? + Khi viết mở bài cần lưu ý những gì? - GV lưu ý: Khi viết đoạn Mở bài cần viết ngắn gọn, độc đáo, tự nhiên và nêu bật được đối tượng miêu tả. =>Từ đó học sinh sẽ rút được những nguyên tắc cần thiết khi viết mở bài: - Nêu đúng đối tượng miêu tả được đặt ra trong đề bài. - Chỉ được phép nêu những ý khái quát về đối tượng miêu tả. - Một mở bài hay và đúng cần có các yếu tố sau: - Ngắn gọn: (Khoảng 3- 4 câu), phần mở bài quá dài dòng không những khiến người viết mất thời gian mà còn khiến người viết bị cạn kiệt ý tưởng cho phần thân bài. Chỉ hé mở những gì mình định viết ở phần mở bài mà thôi. - Đầy đủ: Phải nêu được vấn đề cần miêu tả: đối tượng, phạm vi miêu tả tránh lạc đề. - Độc đáo: Gây được sự chú ý cho người đọc về đối tượng cần miêu tả bằng những liên tưởng khác lạ, bất ngờ cho người đọc. người viết sẽ dễ chiếm cảm tình của người đọc nhất bằng cách này, bởi nó làm bài văn của bạn nổi bật giữa hàng trăm bài văn khác. - Tự nhiên: Ngôn từ giản dị, mộc mạc, tránh sáo rỗng, tránh gượng ép. Điều này sẽ gây cho người đọc cảm giác mơ hồ, khó chịu. * Tóm lại học sinh cần tránh những điều sau khi viết mở bài: - Tránh dẫn dắt vòng vo, quá xa mãi mới gắn được vào việc nêu vấn đề. - Tránh ý dẫn dắt không liên quan gì đến vấn đề sẽ nêu. - Tránh nêu vấn đề quá dài dòng, chi tiết, trình bày hết vấn đề, rồi phần thân bài lặp lại những điều đã nói ở phần mở bài. Như vậy, phần "Mở bài" có vai trò rất quan trọng bởi nó ảnh hưởng đến cảm xúc, tâm lí người chấm. Học sinh nên đầu tư cho phần mở bài, tránh lạc đề, xa đề, quá sơ sài hay quá dài dòng. 3.Giải pháp 3: Giúp học sinh biết các hình thức viết mở bài a, Mục tiêu: Giúp học sinh nắm được các cách mở bài khác nhau nhằm phát huy tính sáng tạo, phát triển năng lực trong mỗi học sinh. - Giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh tổng kết: “Các cách mở bài khác nhau chủ yếu ở phần dẫn dắt. Phần nêu vấn đề và phần giới hạn vấn đề thường không thay đổi, viết mở bài theo kiểu gì thì ai cũng phải nêu được phần này. Nói gọn lại cứ thay đổi phần dẫn dắt ta sẽ có một mở bài mới”. b, Cách làm: - Giáo viên thông qua bài tập trong sách giáo khoa giới thiệu viết kiểu mở bài trực tiếp, mở bài gián tiếp. Ví dụ: Đề bài: Tả con đường quen thuộc từ nhà em tới trường. - Mở bài theo hai cách như sau: + Mở bài trực tiếp: Từ nhà em đến trường có thể đi theo nhiều ngả đường. 4
5. Nhưng con đường em thích đi hơn cả là con đường trung tâm Thị Trấn. + Mở bài gián tiếp : Tuổi thơ em có biết bao kỉ niệm gắn với những cảnh vật của quê hương. Đây là dòng sông nhỏ đầy ắp tiếng cười của bọn trẻ chúng em mỗi buổi chiều hè. Kia là triền đê rộn rã tiếng hát của thanh niên nam nữ những đêm sáng trăng. Nhưng gần gũi, thân thiết với em vẫn là con đường từ nhà đến trường - con đường đẹp đẽ suốt những năm tháng học trò của em. => Từ ví dụ trên học sinh thấy có hai cách mở bài: a) Mở bài trực tiếp: Là cách giới thiệu vào thẳng vấn đề do đề bài nêu ra. - Ưu điểm: Ngắn gọn, dễ làm, đi thẳng vào vấn đề nên tránh được sự lan man, xa đề hoặc lạc đề; dễ vận dụng đối với các học sinh có kỹ năng lập luận yếu. - Nhược điểm: Ít tạo được không khí lôi cuốn cho người đọc. b) Mở bài gián tiếp: Không đi trực tiếp giới thiệu ngay vào cảnh định tả mà là từ một vấn đề khác rồi mới dẫn dắt vào cảnh định tả. - Ưu điểm: Học sinh rất hứng thú khi viết được một mở bài theo ý mình và có nhiều ý tưởng mới lạ, sáng tạo đến bất ngờ. Nếu viết khéo, mở bài sẽ sinh động, gợi cảm, gây hứng thú cho người đọc. - Nhược điểm: Nếu viết không khéo, mở bài sẽ lan man, dài dòng, không giới thiệu đúng trọng tâm của đối tượng cần miêu tả, làm phân tán sự chú ý của người đọc. 4. Giải pháp 4: Giúp học sinh biết cách viết kiểu mở bài trực tiếp, mở bài gián tiếp. 4.1. Cách viết kiểu mở bài trực tiếp + Bước 1: Học sinh phân tích đề, xác định đối tượng, phạm vi miêu tả. - Đọc và gạch chân các từ ngữ trọng tâm. - Chỉ ra đối tượng, phạm vi miêu tả mà mình lựa chọn + Bước 2: Hoàn chỉnh đoạn mở bài. - Học sinh có thể sắp xếp ý theo cách riêng của mình VD1: Mở bài trực tiếp tả cảnh biển đảo mà em được thấy tận mắt hoặc xem trên phim ảnh (Sách kết nối tri thức/ trang 75) Cùng là cách viết mở bài trực tiếp nhưng học sinh có những cách thể hiện khác nhau. Từ đó học sinh sẽ có cách viết riêng của mình không đóng theo một khuôn mẫu, không bị trùng lặp với bạn. Tuy nhiên khi mở bài trực tiếp, ta cũng phải trình bày cho đủ ý, không nói thiếu nhưng cũng không nên nói hết nội dung, 5
6. phải đáp ứng đủ các yêu cầu của một phần mở bài đúng mực trong nhà trường. Giới thiệu đối tượng miêu tả theo cách trực tiếp dễ làm, nhanh gọn, tự nhiên, dễ tiếp nhận, tuy nhiên thường khô khan, cứng nhắc, thiếu hấp dẫn cho bài viết. Những bạn học yếu nên mở bài theo cách này. 4.2. Cách viết kiểu mở bài gián tiếp Phần mở bài gián tiếp ở sách giáo khoa còn mang tính chung chung. Chúng ta cần phải giới thiệu thêm cho các em nhiều hướng, nhiều cách cụ thể để các em có thể dần tiếp cận, phân tích, cảm nhận và trình bày được những cách mở bài khác nhau. Trong phần này, tôi sẽ giới thiệu, hướng dẫn thêm cho học sinh một số cách mở bài gián tiếp bằng cách đưa ra: - Một câu thơ, một câu hát, một nói, một câu đố. - Một sự so sánh, một liên tưởng. - Một số cảnh đẹp rồi dẫn dắt đên cảnh định tả. * Cách viết mở bài gián tiếp: + Bước 1: Học sinh phân tích đề, xác định đối tượng, phạm vi miêu tả. - Đọc và gạch chân các từ ngữ trọng tâm. + Bước 2: Tìm cách dẫn dắt vào vấn đề, đối tượng miêu tả. Với cách hướng dẫn cụ thể như trên có thể sẽ mất nhiều thời gian cho bài học đầu tiên. Người giáo viên chỉ cần hướng dẫn kĩ cho học sinh bài đầu tiên. Khi học sinh đã nắm được các cách mở bài, thì ở những đề bài khác, dạng bài khác giáo viên chỉ cần đưa ra những gợi ý là học sinh có thể làm được ngay. Đối với học sinh khi học cách viết mở bài này thì chúng rất hứng thú khi viết một mở bài gián tiếp theo ý mình và có nhiều ý tưởng mới lạ, sáng tạo đến bất ngờ. Từ đó người giáo viên có thể phát hiện ra những học sinh có năng khiếu để bồi dưỡng học sinh giỏi văn. VD1: Mở bài gián tiếp tả dòng sông quê hương em dẫn dắt bằng "một câu thơ" 6
7. VD2: Mở bài tả dòng sông quê hương em dẫn dắt bằng cách giới thiệu một số cảnh đẹp của quê hương rồi dẫn đến cảnh định tả. - Giáo viên cũng cần phải lưu ý cho học sinh khi vận dụng cách viết này. Nếu viết khéo, mở bài sẽ rất sinh động, hấp dẫn, gây hứng thú cho người đọc. Nhưng nếu viết không khéo, mở bài sẽ lan man, vòng vèo, làm phân tán sự chú ý của người đọc. =>Tóm lại: Phần mở bài trong văn tả phong cảnh thường có hai cách như sau: 5. Giải pháp 5: Hướng dẫn học sinh cách viết câu, từ hay, hình ảnh đẹp - Mục tiêu: Học sinh biết chọn lọc các câu từ hay, hình ảnh đẹp vào mở bài để tạo sự hấp dẫn, lôi cuốn người đọc. Qua đó, giúp học sinh phát triển năng lực, bồi dưỡng năng khiếu viết văn cho học sinh. - Cách làm: Để giúp học sinh thực hiện tốt yêu cầu này, giáo viên có thể sử dụng hệ thống bài tập: 7
8. * VD: Hãy so sánh các cách diễn đạt sau và cho biết cách diễn đạt nào hay hơn. Em hãy giải thích rõ lí do vì sao mình chọn? + Câu 1: Dòng sông chảy qua cánh đồng. + Câu 2: Dòng sông lượn qua cánh đồng. + Câu 3: Dòng sông vắt qua cánh đồng. Giáo viên hướng dẫn học sinh nêu cảm nhận của mình và nhận thấy, hình ảnh dòng sông trong mỗi câu đem lại những ấn tượng khác nhau với người đọc. + Câu 1: Đây là một câu văn tả thực, chỉ miêu tả đơn thuần về hình ảnh một dòng sông như trong thực tế đời sống. Cách viết rất bình thường nên ai cũng có thể làm được. + Câu 2: So với câu 1, cách viết này đã có hình ảnh hơn. Bởi với từ “lượn” câu văn đã góp phần gợi lên trước mắt người đọc hình ảnh về một dòng sông mềm mại, duyên dáng. Vẻ đẹp này góp phần tô điểm cho bức tranh thiên nhiên. + Câu 3: Đây là câu văn hay hơn cả. Với cách dùng từ “vắt” câu văn giúp người đọc không chỉ hình dung được vẻ đẹp mềm mại của dòng sông mà còn cảm nhận được vẻ đẹp nên thơ, trữ tình của nó. Câu văn có sức gợi hình, gợi cảm nhiều hơn, cách miêu tả không chỉ bằng thị giác mà còn bằng sự cảm nhận tinh tế, bằng tình yêu quê hương thiết tha. Đây cũng chính là một sáng tạo về nghệ thuật tạo hình ảnh trong khi viết văn miêu tả. Rõ ràng chỉ khác nhau một từ thôi nhưng cách gợi hình, gợi cảm của ba câu khác nhau. Trên cơ sở bài tập này, giáo viên hướng dẫn học sinh cách dùng từ ngữ, hình ảnh khi miêu tả để tạo nên những độc đáo, sáng tạo riêng. Làm kĩ giải pháp này giáo viên góp phần cung cấp cho các em một số câu văn, từ ngữ hay, hình ảnh đẹp, làm giàu vốn từ, giúp các em có thể học tập áp dụng vào bài viết của mình. Qua đó bồi dưỡng năng khiếu viết văn cho học sinh. III.2. Tính mới, tính sáng tạo Việc dạy học viết theo hướng phát triển năng lực giúp học sinh tiếp cận chương trình GDPT 2018, đáp ứng được các yêu cầu cần đạt của ngành giáo dục trong giai đoạn hiện nay. Bồi dưỡng cho các em khả năng cảm thụ văn học, cảm nhận vẻ đẹp của cuộc sống xung quanh, tăng hiệu quả giao tiếp, giúp các em vững vàng, tự tin trong đời sống. Cái mới, cái sáng tạo của các biện pháp mà tôi đưa ra là định hướng, hướng dẫn thêm cho học sinh một số cách "Mở bài gián tiếp" trong bài văn tả phong cảnh bằng cách đưa ra: - Một câu thơ, một câu hát, một nói, một câu đố. 8
9. - Một sự so sánh, một liên tưởng. - Một số cảnh đẹp rồi dẫn dắt đên cảnh định tả. Đối với học sinh khi học cách viết mở bài này thì chúng rất hứng thú khi viết một mở bài gián tiếp theo ý mình và có nhiều ý tưởng mới lạ, sáng tạo đến bất ngờ. Với các giải pháp tôi nêu trên, giúp học sinh phát triển năng lực, phát huy tính tích cực, sự sáng tạo của học sinh nhằm nâng cao chất lượng viết đoạn "Mở bài" trong văn tả phong cảnh. Giáo viên và học sinh dễ dàng áp dụng vào dạy và học các bài văn miêu tả theo hướng phát triển năng lực cá nhân cho học sinh. Các em được thực hành, luyện tập, tự khám phá và lĩnh hội kiến thức một cách chủ động mà không bị gò bó hay dập khuôn theo một khuôn mẫu nào cả. Vì thế các giờ học sẽ trở nên nhẹ nhàng. Giáo viên chỉ là người định hướng, hướng dẫn các em cách quan sát và thể hiện lại đối tượng bằng cảm nhận của bản thân mình. Các em thực sự được sáng tạo theo khả năng và trí tưởng tượng của mình. Và cứ như vậy, vốn từ ngữ của học sinh dần được nâng lên, khả năng viết văn miêu tả tốt hơn, sáng tạo hơn, thể hiện rõ cái tôi của mình trong mỗi bài văn, không dập khuôn theo văn mẫu. Các biện pháp trên đã khẳng định tính đúng đắn, khoa học và thực thi đã mang lại những chuyển biến rõ rệt trong công tác giảng dạy của giáo viên và học sinh trong nhà trường. Bởi học sinh tiểu học luôn thích thú những điều mới lạ. Vì vậy, để mỗi giờ học Tiếng Việt nói chung và giờ dạy học "Viết" nói riêng hấp dẫn, thu hút học sinh, đòi hỏi người giáo viên phải luôn luôn sáng tạo trong việc vận dụng những hình thức tổ chức dạy học. Đổi mới phương pháp dạy học "Viết" theo hướng tiếp cận năng lực giúp học sinh không phải "học thuộc văn, ghi nhớ " văn mẫu mà phải biết tự viết, tự sáng tạo thông qua các hoạt động cụ thể, biết sử dụng những tri thức học được để giải quyết các tình huống do cuộc sống đặt ra. Giúp học sinh tiếp cận nội dung mới, yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi: Biết cái gì? Vì chương trình tiếp cận năng lực luôn đặt ra câu hỏi: "Biết làm gì từ những điều đã biết" . Chính vì vậy mà tôi đã mạnh dạn áp dụng các biện pháp trên vào giảng dạy cho học sinh lớp 5 để giúp học sinh có kĩ năng viết văn sáng tạo đáp ứng với yêu cầu của chương trình GDPT 2018. III.3. Phạm vi ảnh hưởng, khả năng áp dụng của sáng kiến: Việc đổi mới phương pháp dạy học viết không chỉ là yêu cầu cấp thiết để phát triển năng lực toàn diện cho học sinh mà còn là nền tảng quan trọng để đáp ứng mục tiêu giáo dục hiện đại theo Chương trình Giáo dục Phổ thông 2018. Bằng 9
10. cách áp dụng các giải pháp trên, giáo viên có thể giúp học sinh phát triển tư duy ngôn ngữ mạch lạc, khả năng biểu đạt cảm xúc tinh tế, cùng kỹ năng viết "Mở bài" đa dạng và hiệu quả. Tuy nhiên, trong quá trình tổ chức thực hiện, giáo viên và nhà trường không tránh khỏi những khó khăn như hạn chế về nguồn tư liệu, sự quen thuộc với phương pháp giảng dạy truyền thống hay năng lực sáng tạo của học sinh chưa đồng đều. Điều này đòi hỏi giáo viên cần không ngừng trau dồi chuyên môn, đổi mới tư duy sư phạm để tạo ra môi trường học tập hiện đại, hấp dẫn và hiệu quả. Các giải pháp nêu trên không chỉ giúp học sinh đạt được các yêu cầu của chương trình mà còn truyền cảm hứng, khơi dậy niềm đam mê học tập trong mỗi em. Thế kỉ XXI là thế kỉ của khoa học và công nghệ AI - công nghệ trí tuệ nhân tạo, điện thoại thông minh và mạng internet đã tác động sâu sắc đến cuộc sống của con người. Cùng với những giá trị vượt trội mà chúng đem lại những trải nghiệm của con người về tự nhiên xã hội và thế giới xung quanh ngày càng hạn chế. Hơn lúc nào hết, giai đoạn hiện nay, vốn hiểu biết và cảm xúc của học sinh với con người, sự vật, hiện tượng xung quanh ngày một nghèo nàn. Đó chính là rào cản lớn nhất cho học sinh khi học tạo lập văn bản - kĩ năng vô cùng quan trọng và cần thiết ở mọi thời đại. Vì vậy, thu thập vốn sống, bồi dưỡng cảm xúc về đối tượng miêu tả thông qua các hoạt động dạy học là một trong những giải pháp tối ưu hỗ trợ giáo viên tổ chức tốt quá trình dạy viết văn. Viết tốt các em không chỉ được trang bị một công cụ cho quá trình học tập lâu dài mà còn được bồi dưỡng tâm hồn, hình thành nhân cách, hướng tới đáp ứng yêu cầu về con người mới trong giai đoạn hiện nay. Mặt khác, để chuẩn bị cho học sinh học lên trung học cơ sở, mục tiêu trọng tâm trong dạy học Tiếng việt ở cấp tiểu học là phát triển kỹ năng. Trong đó, điểm nhấn là kỹ năng viết. Dạy học kĩ năng viết là phân môn thực hành tổng hợp nhằm rèn luyện kỹ năng tạo văn bản nói và viết cho học sinh. Các giải pháp mà tôi đưa ra áp dụng trong dạy văn tả phong cảnh cho học sinh lớp 5 là nền tảng các em học tiếp lên lớp trên. Các thầy cô trong huyện và trên thành phố ai cũng có thể áp dụng các giải pháp này để đáp ứng với chương trình GDPT 2018. III.4. Hiệu quả, lợi ích thu được do áp dụng giải pháp. Sau thời gian áp dụng phương pháp giảng dạy trên, tôi cho học sinh làm bài viết văn tả phong cảnh với đề bài tuần 8 (SGK trang 75). Tôi nhận thấy phần "Mở bài" của học sinh rất đa dạng, giàu cảm xúc và hình ảnh. Từ chỗ bài làm của học sinh hình ảnh còn nghèo nàn, có chỗ từ ngữ sử dụng chưa chính xác, diễn đạt chưa toát ý, câu văn thiếu sinh động thì ở bài băn này phần "Mở bài" các em viết rất tốt. Bài văn mang cái tôi, cái riêng của mỗi bạn chứ không sáo rỗng. 10
11. Kết quả thu được: Số học sinh chưa xác định Số học sinh viết Số học sinh biết viết Lớp Sĩ được trọng tâm của bài, được đoạn mở bài đoạn mở bài sáng tạo, 5A số giới thiệu lạc đề, xa đề. theo khuôn mẫu có cảm xúc 41 0 11 = 27,8% 30 = 72,2% Kết quả cho thấy các em rất tiến bộ trong tiết viết văn nói riêng và trong giao tiếp nói chung. Giờ dạy học "Viết" đã trở nên nhẹ nhàng. Các em hào hứng chuẩn bị bài chu đáo, hăng hái trình bày những phần chuẩn bị của mình, đặc biệt là biết khoe với bạn bè những chi tiết hay, độc đáo. Số học sinh hoàn thành tốt tăng so với kết quả của đầu năm. Đặc biệt về chất lượng bài viết có nhiều tiến bộ, số bài hoàn thành tốt tăng lên. Làm thay đổi nhận thức từ giáo viên đến phụ huynh và học sinh về cách dạy theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh. Trên đây là những giải pháp mà tôi đã áp dụng thành công trong quá trình giảng dạy. Rất mong nhận được những ý kiến góp ý của Hội đồng thẩm định, các bạn đồng nghiệp để sáng kiến của tôi được hoàn thiện hơn hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn! CƠ QUAN ĐƠN VỊ Vĩnh Bảo, ngày 18 tháng 12 năm 2024 ÁP DỤNG SÁNG KIẾN TÁC GIẢ SÁNG KIẾN Trương Thị Huệ * 11